Zahirde derbeder, batında ise irfanla mamur bir gönül… Neyzen Tevfik, melâmet yolunun sert rüzgârlarında pişmiş, sûret ile sîret arasındaki uçurumu şiiriyle ve yaşayışıyla ifşa etmiş müstesna bir Hak yolcusudur. O, toplumun alışılmış ölçüleriyle değerlendirildiğinde aykırı görünen; fakat hakikatin terazisinde tartıldığında velâyet sırlarına temas eden bir gönül ehli olarak karşımıza çıkar. Dervişliğinin üzerine berduşluk giyinmiş, hiçlik makamında benliğini eritmiş bir harâbâtîdir.
Neyzen’in şiirleri, tasavvufun özünde yer alan fenâ, hiçlik, aşk ve hakikat kavrayışının samimi ve sarsıcı ifadeleridir. “Sûrete bakmakla hüküm verme” diyen dizelerinde, Hakk’ın sîrette tecelli ettiğini hatırlatır; meyhane imgesinde Kâbe’yi inşa eden söylemiyle, zahir-batın ikiliğini aşan irfanî bakışı dile getirir. Gözün kıymetini âmâdan, aşkın kıymetini hiç olandan öğrenmeye çağıran bu şiirler, onun ledünnî idrake yaslanan gönül dünyasını açığa çıkarır.
Elinizdeki bu eser, kimine göre deli, kimine göre veli olan Neyzen Tevfik’i; kendi şiirleri, fıkraları, hatıraları ve hakkında kaleme alınmış metinler eşliğinde bütüncül bir bakışla ele almaktadır. Bugüne kadar dağınık hâlde bulunan yazılar ve anılar bir araya getirilmiş; bazı şiirleri ilk defa yeni yazıya aktarılmış, tasavvufî muhtevalı şiirleri ise ilk kez şerh edilerek irfan geleneği içindeki yeri ortaya konmuştur.
Bu çalışma, vîrânede gizlenen hakikat hazinesini arayanlar için, Neyzen Tevfik’i bir melâmet eri, bir hiçlik yolcusu ve şiiriyle Hakk’a işaret eden bir gönül sultanı olarak yeniden okumaya davettir.